Niejednokrotnie zdarza się, że wierzyciel staje przed dylematem czy ponosić koszty związane z dochodzeniem (windykacją) należności w sytuacji, kiedy istnieją uzasadnione wątpliwości co do wypłacalności dłużnika. Należy jednak pamiętać, że uzyskanie postanowienia komornika sądowego umarzającego postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi na podstawie art. 824 § 1 pkt. 3 Kodeksu postępowania cywilnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji jest co do zasady jedyną drogą umożliwiającą zaliczenie danej wierzytelności w koszty uzyskania przychodów.
Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 1 pkt 25 a) w zw. z art 16 ust.2 ustawy z dnia 15 lutego 1992r. o podatku dochodowym od osób prawnych do kosztów uzyskania przychodów zalicza się wierzytelności zarachowane jako należne i których nieściągalność została udokumentowana postanowieniem o nieściągalności wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego (tj. właśnie komornika). Należy jednak pamiętać, aby wierzytelność ta nie była przedawniona, gdyż wtedy ustawa wyłącza możliwość zaliczenia jej w koszty uzyskania przychodów.
Opisana wyżej możliwość zaliczania w koszty uzyskania przychodów nieściągalnej wierzytelności nie jest zarezerwowana wyłącznie dla osób prawnych. Analogiczną instytucję w stosunku do osób fizycznych (także tych prowadzących działalność gospodarczą) przewiduje ustawa z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a konkretnie art. 23 ust. 1 pkt 21 w zw. z art. 21 ust.2 tejże ustawy. Podobnie jak w przypadku osób prawnych, wierzytelność ta powinna być zarachowana uprzednio jako przychód należny i być udokumentowana odpowiednim postanowieniem komornika oraz nie może ulec przedawnieniu.
Jednakże należy pamiętać, że aby móc skorzystać z opisanych wyżej możliwości konieczne jest wyczerpanie wszelkich przewidzianych prawem środków celem uzyskania zaspokojenia wierzytelności. Nie wystarczy zatem, że wierzyciel podejmie „nieformalne” próby wyegzekwowania należności, w postaci wywiadu gospodarczego, informacji uzyskanych od osób trzecich. Potwierdza to zarówno orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 18 kwietnia 1997 r. sygn. akt SA/Sz 295/96, LEX 29789) czy stanowisko wyrażone przez Ministra Finansów w piśmie z dnia 30 października 1995 r.nr PO4/AS-722-837/95 (Biul. Skarb. 1996/4/20), w którym czytamy m.in.: „należy podkreślić, iż aby wierzytelność mogła być uznana za stratę w rachunku podatkowym, z treści wydawanych w ramach postępowania egzekucyjnego postanowień organów egzekucyjnych powinien wynikać fakt braku majątku dłużnika na zaspokojenie choćby w części określonej wierzytelności i uznanie jej za nieściągalną, a w konsekwencji zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów”.
Reasumując, stwierdzić należy, że nawet w przypadku jeżeli wierzyciel wie, że jego dłużnik jest niewypłacalny, warto wszcząć przeciwko niemu próbę windykacji sądowej, uzyskać tytuł wykonawczy i skierować przeciwko niemu egzekucję do komornika. Bez podjęcia takich działań i uzyskania postanowienia komornika, o którym mowa na wstępie niniejszego artykułu nie da się bowiem skorzystać z uprawnień przywołanych powyżej ustaw podatkowych.
Łukasz Tomiczek
Prawnik/Aplikant Radcowski
